fbpx
Jak poprawnie zapisać nazwę górniczego święta

Jak poprawnie zapisać nazwę górniczego święta

W 2007 roku po wielu latach zmieniono w Warszawie nazwę ulicy z Barburki na Barbórki. I zrobiło się gorąco.
Jak powinno się poprawnie zapisywać nazwę święta górniczego: Barburka czy Barbórka? A może poprawny jest zapis małą literą?
 Spróbujmy się zatem przyjrzeć tej sprawie z okazji dzisiejszego święta górników.

Jak zapisać nazwę górniczego święta?

Zacznijmy od tego, że nie można mówić o błędzie ortograficznym w tak napisanej nazwie ulicy. Z błędem bowiem mamy do czynienia tylko wtedy, gdy ktoś napisze jakiś wyraz bądź grupę wyrazów niezgodnie z obowiązującymi w danym momencie zasadami pisowni. Kto miał w ręce przedwojenną książkę czy gazetę, z pewnością dostrzegł niejedno odstępstwo od dzisiejszej pisowni. Z pisownią słowa Barburka jest podobnie.
Za formę ogólnopolską uznawano barbarkę, zapisywaną małą literą w myśl zasady, że nazwy obrzędów, zabaw i zwyczajów oddaje się w druku małymi literami (np. andrzejki, mikołajki, walentynki, juwenalia itp.), barburka zaś miała jedynie status regionalności. Prof. Witold Doroszewski, znany językoznawca i redaktor największego XX-wiecznego słownika języka polskiego, zalecał taką właśnie pisownię, uzasadniając ją słowami:

 W pisowni polskiej można zauważyć tendencję do wprowadzania litery u zamiast  o kreskowanego w wypadkach, gdy u nie wymienia się z o.
Tą samą zasadą kierowano się w 1936 r., gdy przeprowadzono reformę ortograficzną i zmieniono brózda, chróst na bruzda, chrust, bo w tych wyrazach samogłoska u nie wymienia się na o. W wyrazie Barburka natomiast u wymienia się na a (Barbara).

Jest to wymiana (oboczność) wyjątkowa i  nie usprawiedliwia ona przyjęcia pisowni Barbórka. 

Językoznawcy zmienili zdanie w sprawie pisowni słowa Barbórka

Po latach językoznawcy zmienili zdanie.

Słownik poprawnej polszczyzny z 1973 roku pod red. Doroszewskiego i Kurkowskiej oraz Słownik ortograficzny Szymczaka z 1975 roku ostatecznie zaakceptowały formę z ó. Decyzja o zmianie nazwy ulicy była więc trochę spóźniona…


Dlaczego zmieniono pisownię?
Najprościej będzie, jeśli przytoczę tu słowa prof. Jana Miodka, medialnego następcy Witolda Doroszewskiego:

 Jest to ukłon w stronę śląskiej tradycji, w której funkcjonuje postać Barbora [!] i wywiedziona z niej – umotywowana morfologicznie – Barbórka. Święto górnicze i nazwa ze śląskim regionem są genetycznie związane, dobrze się więc stało, że uszanowano tradycję lokalną, przekształconą w zwyczaj ogólnopolski (J. Miodek, Odpowiednie dać rzeczy słowo)

BEZPŁATNE WARSZTATY KOREKTORSKIE

Zapisz się na warsztaty korektorskie i zdobywaj doświadczenie już teraz.
Raz w tygodniu otrzymasz ćwiczenie bezpośrednio na Twój adres e-mail.

Jaka pisownia obowiązuje obecnie?

Nazwa ul. Barburki jest więc ortograficznym archaizmem.
We współcześnie wydanych słownikach znajdziemy jednoznaczną odpowiedź na interesujące nas pytanie – jedyną poprawną formą zapisu jest Barbórka.

Uporządkujmy więc zasady pisowni:

  • Barbórka pisana przez duże B, gdy mówimy o nazwie własnej święta górniczego obchodzonego 4 grudnia z okazji dnia św. Barbary;
  • barbórka przez małe b w odniesieniu do zabaw i zwyczajów związanych z tym świętem.

 

Znalazłam kiedyś w rodzinnym księgozbiorze słownik autorstwa Ewy i Feliksa Przyłubskich Język polski na co dzień z 1985 roku.

Jak widać, w tamtych czasach nowinki nie rozchodziły się tak szybko – kilkanaście lat po ogłoszeniu zmian wciąż można było znaleźć poprzednią wersję zapisu.

Jednak siła tradycji śląskiej wzięła górę i  zmiana pisowni Barburka na Barbórka znalazła się wśród korekt ortograficznych z 1971 roku dokonanych przez Komisję Kultury Języka PAN.

Odbierz

Odbierz prezent
i dołącz do newslettera!

Chcesz poznać sekrety profesjonalistów?
Interesuje Cię zawód korektora?
Wpisz swój ulubiony adres, odbierz prezent i odpowiedz czasem na moje e-maile!