Nie kupuj kota w worku

Czy kiedykolwiek przysz艂o Ci do g艂owy pytanie, sk膮d wzi臋艂o si臋 powiedzenie „kupowa膰 kota w worku”? To popularne wyra偶enie, kt贸re oznacza kupowanie czego艣 bez uprzedniego sprawdzenia, w ciemno. Sprawd藕my, co stoi za tym zwrotem i jakie jest jego pochodzenie.

nie kupuj kota w worku

 

Nawi膮zuj膮c do kociego 艣wi臋ta, chc臋 opowiedzie膰 Ci histori臋 pewnego zwi膮zku frazeologicznego. Oczywi艣cie ka偶dy potrafi wyja艣ni膰, co obecnie to powiedzenie oznacza. Ale co ma do tego kot?

Co oznacza wyra偶enie: kupowa膰 kota w worku?

Frazeologizm ten istnieje w wielu krajach Europy ju偶 od XII w., a wi臋c od czas贸w, kiedy koty by艂y 鈥瀟owarem鈥 bardzo cennym. 艁atwo wyja艣ni膰, co dzisiaj oznacza powiedzenie.

 Kto艣 kupi艂 kota w worku: kto艣 kupi艂 co艣 lub zdecydowa艂 si臋 na co艣, nie sprawdziwszy tego.

Kupowa膰 kota w worku 鈥 historia frazeologizmu

Znane s膮 dwa wyja艣nienia. 

Pierwsze z nich zosta艂o przedstawione w ksi膮偶ce Laurence’a Bobisa Kot. Historia i legendy. W pierwszych wiekach pierwszego tysi膮clecia z kocich sk贸r szyto ubrania, wyrabiano puszyste dywaniki lub obijano nimi krzes艂a. Kupcy je藕dzili na jarmarki i oferowali towary w ilo艣ciach hurtowych. Wyroby z kocich sk贸r cieszy艂y si臋 tak du偶膮 popularno艣ci膮, 偶e wprowadzano specjalne przepisy dotycz膮ce handlu kotami. W艂adcy pobierali podatek od sprzeda偶y w wysoko艣ci od 1 d do 3 dukat贸w. Zanim jednak sk贸ra kota trafi艂a do ku艣nierza, zwierzak musia艂 by膰 schwytany. Wy艂apywaniem bezpa艅skich zwierz膮t zajmowali si臋 specjalni 艂apacze. Nie zawsze dzia艂ali zgodnie z prawem i zdarza艂o im si臋 schwyta膰 i sprzeda膰 zadbanego kota, kt贸ry mia艂 w艂a艣ciciela. Aby uchroni膰 ulubie艅ca, w艂a艣ciciele kot贸w wypalali im na sk贸rze znami臋, tym samym obni偶aj膮c warto艣膰 rynkow膮 sk贸rki.

Historyk i publicysta Kamil Janicki na portalu Ciekawostki historyczne obja艣nia pochodzenie tego powiedzenia:

Wszystko robi si臋 jasne dopiero, kiedy uwzgl臋dnimy do czego dawniej s艂u偶y艂y koty, szczeg贸lnie te bezpa艅skie.Wielk膮 popularno艣ci膮 w 艣redniowiecznych miastach cieszy艂o si臋 艂apanie, zabijanie i sprzedawanie na futro kot贸w, kt贸re jak najbardziej mia艂y w艂a艣cicieli. Czasem by艂 to zwyk艂y proceder przest臋pczy, czasem i艣cie makabryczna zabawa. Przed takim losem swoich podopiecznych w艂a艣ciciele bronili si臋 w bardzo prosty spos贸b: przypalali kotom sk贸r臋, aby nie da艂o si臋 z niej uszy膰 niczego warto艣ciowego.

W tym miejscu dochodzimy do sedna. O co najprawdopodobniej chodzi艂o z powiedzeniem o 鈥kotach w worku鈥? W艂a艣nie o przypalane sk贸rki, kt贸re nieuczciwy handlarz pr贸bowa艂 upchn膮膰 kupcowi bez wyjmowania z worka. W efekcie koci ku艣nierze szybko zyskali r贸wnie kiepsk膮 reputacj臋 co lichwiarze.

 Natomiast Antoni Krasnowolski w Przeno艣niach mowy potocznej przytacza natomiast niemieck膮 legend臋 wyja艣niaj膮c膮 pochodzenie tego frazeologizmu. Zdaniem autora omawiane powiedzenie nie jest rodzime, przyw臋drowa艂o do nas z Niemiec (w oryginale brzmi die Katze im Sack kaufen) i nale偶y je 艂膮czy膰 ze 艣redniowieczn膮 legend膮 o tzw. inkluzie (czarodziejskiej monecie), kt贸ry mia艂 t臋 w艂a艣ciwo艣膰, 偶e raz wydany, wraca艂 do w艂a艣ciciela (czyli mo偶na nim by艂o p艂aci膰 w niesko艅czono艣膰).

呕eby sta膰 si臋 posiadaczem takiego inkluza (niem. Heckenthaler), w najd艂u偶sz膮 noc w roku albo w noc noworoczn膮 trzeba by艂o z艂apa膰 kota i wsadzi膰 go do worka, a nast臋pnie 贸w worek zawi膮za膰 na 99 w臋z艂贸w i obej艣膰 z nim ko艣ci贸艂 trzykrotnie, po czym zastuka膰 do drzwi i 鈥瀦awo艂a膰 na zakrystjana鈥. Zamiast niego 鈥 g艂osi艂o podanie ludowe 鈥 pojawia艂 si臋 diabe艂 i w贸wczas nale偶a艂o go zapyta膰, czyby nie chcia艂 kupi膰 za talara鈥 zaj膮ca. Kiedy diabe艂 si臋 zgodzi艂 i wr臋czy艂 nieznajomemu monet臋, ta ju偶 zawsze wraca艂a do sprytnego handlowca. Tylko 偶e ca艂a transakcja z kotem w worku musia艂a si臋 odby膰 b艂yskawicznie, zanim nabywca towaru zorientowa艂 si臋, 偶e pad艂 ofiar膮 oszustwa (m贸g艂by si臋 wtedy srogo zem艣ci膰!). Na szcz臋艣cie rozpl膮tanie prawie 100 sup艂贸w troch臋 trwa艂o鈥 A zatem przeno艣nie zwrot kupowa膰 kota w worku dotyczy艂by opowie艣ci o oszukanym diable, kt贸ry kupi艂 nie to, co mu oferowano, w dodatku za艣 zap艂aci艂 za ca艂膮 transakcj臋 wyj膮tkowo dobrze.

kupowa膰 kota w worku
kupowa膰 kota w worku

Co m贸wi膮 j臋zykoznawcy?

Katarzyna K艂osi艅ska na stronach Poradni J臋zykowej PWN napisa艂a:

Zwrot ten najprawdopodobniej ma swe 藕r贸d艂o w praktykach sprzedawania (a przez to i kupowania) na targach kot贸w w workach. Robiono tak z obawy, by zwierz臋 nie zapami臋ta艂o drogi do domu i nie uciek艂o nowym w艂a艣cicielom do miejsca, sk膮d je przywieziono. 

Jaka jest prawdziwa historia tego frazeologizmu trudno dzi艣 stwierdzi膰. Cz臋sto jednak jest on u偶ywany w naszym j臋zyku.

  1. Musisz uwa偶a膰 na te internetowe zakupy, bo 艂atwo mo偶esz kupi膰 kota w worku.
  2. Obawiam si臋, 偶e nie mo偶emy pozwoli膰 sobie na kupowanie kota w worku. Musimy dok艂adnie zbada膰 t臋 ofert臋.
  3. Nigdy nie kupuj臋 u偶ywanych samochod贸w, bo zawsze istnieje ryzyko, 偶e kupi臋 kota w worku.
  4. Podobno ten nowy klub fitness jest naprawd臋 dobry, ale nie chc臋 kupowa膰 kota w worku i zamierzam sprawdzi膰 ich opinie online.
  5. Zanim kupisz ten produkt, zapytaj innych, kt贸rzy go kupili, aby unikn膮膰 kupowania kota w worku.

Frazeologizmy z kotem w roli g艂贸wnej

Frazeologizmy zwi膮zane z kotami s膮 cz臋sto u偶ywane w j臋zyku potocznym i odnosz膮 si臋 do charakterystycznych cech tych zwierz膮t. Dlatego te偶 maj膮 one du偶膮 warto艣膰 kulturow膮 i edukacyjn膮. J臋zyk polski odnotowuje jeszcze wiele wyra偶e艅 z kotem w roli g艂贸wnej:

  • Bawi膰 si臋 w kota/kotka i myszk臋
  • Biega膰/lata膰 jak kot z p臋cherzem
  • Czarny kot
  • Dosta膰/dostawa膰 kota
  • Drze膰 z kim艣 koty
  • Kocha膰 si臋/偶y膰 jak pies z kotem
  • Kochliwy jak kot w marcu
  • Kocie oczy
  • Kocie 艂by
  • Mie膰 kota na punkcie czego艣, kogo艣
  • Pierwsze koty za p艂oty
  • Pop臋dzi膰, pogoni膰 komu艣 kota
  • Spa艣膰 jak kot na cztery 艂apy
  • Tyle, co kot nap艂aka艂
  • Wykr臋ca膰, wywraca膰, odwraca膰 kota ogonem
  • W聽nocy wszystkie koty s膮聽szare (bure).

Znasz jeszcze jakie艣?

W j臋zyku polskim jest wiele innych frazeologizm贸w zwi膮zanych z r贸偶nymi zwierz臋tami, takich jak pieskie 偶ycie, kuku艂cze jajo, pracowity jak mr贸wka. Zwykle te zwroty odnosz膮 si臋 do okre艣lonych sytuacji lub zachowa艅 ludzi, a ich pochodzenie cz臋sto jest zwi膮zane z folklorem lub kultur膮 ludow膮. Znajomo艣膰 frazeologizm贸w mo偶e pom贸c w lepszym zrozumieniu j臋zyka i kultury polskiej oraz u艂atwi膰 komunikacj臋 w codziennej rozmowie. Dzi臋ki frazeologizmom tekst staje si臋 bardziej barwny.

Je艣li chcesz pozna膰 zasady stosowania emotikon贸w, przeczytaj artyku艂 Jak m贸wi膰 mi臋dzy s艂owami.

Kupowa膰 kota w worku 鈥 podsumowanie

Wyra偶enie kupowa膰 kota w worku wci膮偶 pozostaje popularne i jest cz臋sto u偶ywane w codziennej rozmowie, aby opisa膰 sytuacje, w kt贸rych ryzykujemy, nie znaj膮c faktycznej warto艣ci lub jako艣ci czego艣. Na szcz臋艣cie mamy dost臋p do licznych 藕r贸de艂 informacji i opinii na temat produkt贸w lub us艂ug, kt贸re chcemy kupi膰.

Literatura

Laurence Bobis, Kot. Historia i legendy, Avalon 2008.
K. D艂ugosz-Kurczabowa, Wielki s艂ownik etymologiczno-historyczny j臋zyka polskiego, Warszawa 2021.
K. Janicki, Powiedzenie 鈥瀗ie kupuj kota w worku鈥 powsta艂o ju偶 w 艣redniowieczu. Co naprawd臋 oznacza?
K. K艂osi艅ska, Poradnia J臋zykowa PWN
Antoni Krasnowolski, Przeno艣nie mowy potocznej, Warszawa 1905, cz. I, s. 135.
M. Swan, Historia kot贸w, Warszawa 2015.

Patrycja Bukowska