Sk膮d przyby艂a do nas wiosna?

Czy zastanawiali艣cie si臋 kiedy艣, sk膮d w艂a艣ciwie przyby艂a do nas wiosna i jakie zwyczaje si臋 z ni膮 wi膮偶膮? Czytajcie dalej, a wszystkiego si臋 dowiecie.

Kiedy zaczyna si臋 wiosna

 

Wiosna jest nasza, s艂owia艅ska. Nie po偶yczyli艣my jej ani od Francuz贸w, ani od Niemc贸w, ani od Anglik贸w. 
Jest wyrazem rodzimym. Co to oznacza? Tylko tyle, 偶e s艂owo to wyst臋puje w podobnej postaci na obszarze ca艂ej S艂owia艅szczyzny i by艂o u偶ywane ju偶 w pierwszych wiekach naszej ery, a by膰 mo偶e nawet wcze艣niej!

Etymologia s艂owa wiosna

Pocz膮tkowa pras艂owia艅ska posta膰 wyrazu wiosna wygl膮da艂a najprawdopodobniej w taki oto spos贸b: *vesna // *ves褗na. W XIV wieku zacz膮艂 si臋 zmienia膰 spos贸b wymawiania niekt贸rych g艂osek i vesna sta艂a si臋 wiosn膮Starsza posta膰 tego s艂owa zosta艂a w niekt贸rych gwarach (por. wiesna).

Wiosna jest weso艂a i przynosi 艣wiat艂o

Pochodzenie wyrazu wiosna mo偶na t艂umaczy膰 jego zwi膮zkami z was-, czyli 鈥艣wieci膰鈥 albo z wes- 鈥 cz膮stk膮 charakterystyczn膮 dla przymiotnika weso艂y. Dlatego mo偶emy przyj膮膰, 偶e ta pora roku jest weso艂a i przynosi 艣wiat艂o.

Dawniej oznacza艂 nie tylko por臋 roku pomi臋dzy zim膮 a latem (tak jak teraz), lecz tak偶e rok 偶ycia osoby. Do tej pory m贸wimy przecie偶, 偶e komu艣 min臋艂o ju偶 20 wiosen, a na grobach dzieci nieraz widzieli艣my napis: 鈥瀂mar艂 w pierwszej wio艣nie 偶ycia鈥.

Wiosna na j臋zyku

Wiosna jest bardzo wa偶n膮 por膮 roku, dlatego powsta艂o wiele zwi膮zk贸w frazeologicznych i przys艂贸w nawi膮zuj膮cych do tego okresu.

Zwi膮zki frazeologiczne:

  • poet.聽podmuchy wiosny
  • weso艂y jak szczypiorek na wiosn臋
  • podn.聽wiosna 偶ycia
  • aby (byle) do wiosny
  • jedna jask贸艂ka wiosny nie czyni

Przys艂owia i powiedzenia:

  • I wiosna by tak nie smakowa艂a, gdyby przedtem zimy nie by艂o.
  • Jask贸艂ka i pszcz贸艂ka lata, znakiem to wiosny dla 艣wiata.
  • A jak wiosna li艣cie splata, puszczaj zim臋, czekaj lata.
  • Gdy przyjdzie wiosna ho偶a, p贸jdzie zima do morza.
  • Gdy przyjdzie wiosna ho偶a, p贸jdzie zima do morza
  • Wiosna pi臋kna kwiatkami, a jesie艅 snopkami.
  • Skowronka pie艣艅, to o wio艣nie wie艣膰.
  • Nieraz te偶 zima i na ko艅cu wiosny.
Kwitn膮ce migda艂owce w Walencji

Oczywi艣cie s膮 to tylko wybrane przyk艂ady. Jest te偶 wiele przys艂贸w zwi膮zanych z poszczeg贸lnymi wiosennymi miesi膮cami. Warto ich u偶ywa膰, bo ubarwiaj膮, wzbogacaj膮 i urozmaicaj膮 nasz tekst.

Znasz jeszcze jakie艣?

Wiosenne zwyczaje

Z nadej艣ciem tej pory roku wi膮偶膮 si臋 r贸偶ne wiosenne zwyczaje i obrz臋dy ludowe. Jednym z nich jest topienie lub palenie marzanny.

Topienie marzanny

Historycy sprzeczaj膮 si臋 co do genezy tego znanego obrz臋du. W swoich dzie艂ach marzann臋 wspomina艂 Jan D艂ugosz, kt贸ry uosabia艂 w niej s艂owia艅sk膮 bogini臋, a sam zwyczaj wi膮za艂 z przyj臋ciem przez Polsk臋 chrze艣cija艅stwa. Badacze historii g艂osz膮 te偶 tez臋, wedle kt贸rej topienie s艂omianej kuk艂y mia艂o odp臋dza膰 morowe powietrze, kt贸re 艣ci膮gn臋艂o w 艣redniowieczu na Europ臋 zaraz臋.

Obrz臋d topienia marzanny odbywa艂 si臋 w czwart膮 niedziel臋 wielkiego postu, kt贸r膮 zwyk艂o si臋 nazywa膰 Bia艂膮, Czarn膮 lub 艢miertn膮. Wieszano kuk艂臋 na kiju, 艣cinano g艂ow臋, rozrywano j膮 na strz臋py, a nast臋pnie palono lub topiono. Je艣li podczas rytua艂u kto艣 z uczestnik贸w upad艂 lub si臋 potkn膮艂, odczytywano to jako z艂y zwiastun. Na 艢l膮sku lalce zak艂adano na g艂ow臋 wianek i pleciono warkocze ze wst膮偶kami.

Etymologia s艂owa marzanna

Etymologia tego s艂owa te偶 jest bardzo ciekawa. Marzan(n)a, Mora, Morana, Morena, Marena, 艢miertka, 艢mier膰, 艢miercicha to imiona s艂owia艅skiej bogini symbolizuj膮cej zim臋 i 艣mier膰, przez niekt贸rych badaczy uwa偶anej za demona.
Imi臋 bogini wywodzone jest z praindoeuropejskiego rdzenia *mar-, *mor-, oznaczaj膮cego 鈥樑沵ier膰鈥. S艂owacka forma teonimu Ma(r)muriena sugeruje ewentualne zwi膮zki z Marsem (Marmorem, Mamersem, Mamuriusem Veturiusem).
Od imienia bogini 艣mierci wzi臋艂a nazw臋 marzanna, czyli kuk艂a, kt贸r膮 w rytualny spos贸b palono b膮d藕 topiono w czasie wiosennego 艣wi臋ta Jarego, aby przywo艂a膰 wiosn臋. Zwyczaj ten, zakorzeniony w poga艅skich obrz臋dach ofiarnych, mia艂 zapewni膰 urodzaj w nadchodz膮cym roku. Wierzono, 偶e zabicie postaci przedstawiaj膮cej bogini臋 艣mierci spowoduje jednocze艣nie usuni臋cie efekt贸w przez ni膮 wywo艂anych (zimy) i nadej艣cie wiosny.

Imi臋 bogini zapisujemy wielk膮 liter膮, natomiast w odniesieniu do kuk艂y i zwyczaju z tym zwi膮zanego obowi膮zuje zapis ma艂膮 liter膮. W dope艂niaczu liczby mnogiej wyraz marzanna przyjmuje form臋: marzann.

Kiedy przychodzi do nas wiosna?

Miejmy nadziej臋, 偶e tak! Wszyscy wypatrujemy jej z ut臋sknieniem, o czym najlepiej 艣wiadcz膮 偶ywe tradycje i piel臋gnowane od lat wiosenne zwyczaje. Nie ma co zbyt d艂ugo zastanawia膰 nad tym, sk膮d przyby艂a 鈥 cieszmy si臋 po prostu z faktu, 偶e wiosna ju偶 jest i daje nam tyle pi臋knych chwil!

Literatura

K. D艂ugosz-Kurczabowa, Wielki s艂ownik etymologiczno-historyczny j臋zyka polskiego, Warszawa 2021.
W. Bory艣, S艂ownik etymologiczny j臋zyka polskiego, Wydawnictwo Literackie, Krak贸w 2005.
Wielki s艂ownik frazeologiczny z przys艂owiami, PWN, Warszawa 2005.

Patrycja Bukowska