fbpx
Pisownia i odmiana obcych nazw geograficznych

Pisownia i odmiana obcych nazw geograficznych

Nadchodzą wakacje. Planujemy wyjazdy. I czasem pojawia się problem językowy – niezależnie od tego, czy planujemy urlop w Polsce czy za granicą – bo nazwę miejscowości znamy, ale tylko w mianowniku. Czasem nie wiemy też, czy istnieje polski odpowiednik zagranicznej nazwy miejscowości i jaką ma postać.

Pisownia nazw geograficznych

Nazwy geograficzne to tylko jedna z grup w zbiorze nazw własnych. Dzisiaj zajmiemy się obcymi nazwami własnymi.

Pisownia obcych nazw geograficznych

Obce nazwy własne piszemy zazwyczaj zgodnie z oryginalną ortografią. Nie ma jednak reguły bez wyjątków.

Spolszczenie

Nazwy geograficzne mogą funkcjonować w postaci spolszczonej bądź oryginalnej. Jednak – inaczej niż w przypadku niektórych nazwisk – nie ma zwyczaju stosowania pisowni wariantywnej. Nazwy wszystkich stolic należy używać w formie spolszczonej, o ile to oczywiście możliwe.

Pisownia Paris, Madrid, Viena, Roma zamiast Paryż, Madryt, Wiedeń, Rzym nie jest akceptowana przez normy języka polskiego. Pisownię spolszczoną stosujemy tylko w odniesieniu do nazw państw, kilkuset dużych lub ważnych miast i sporadycznie do innych nazw geograficznych; w odniesieniu do pozostałych stosujemy pisownię oryginalną.

 

warsztaty korektorskie

Odmiana nazw geograficznych

 Nazwy geograficzne spolszczone

 Obowiązuje zasada odmieniania nazwy, jeśli tylko da się ją włączyć do określonego wzorca odmiany. Mimo to jednak, na mocy zwyczaju, liczne nazwy miejscowe pozostają nieodmienne.
Odmiana nazw geograficznych spolszczonych opiera się na tych samych zasadach co odmiana rzeczowników pospolitych oraz rodzimych nazw własnych, chociaż w wielu wypadkach trudno ustalić, do którego wzorca odmiany należałoby włączyć określoną nazwę.

Nazwy geograficzne spolszczone niespolszczone

Znacznie trudniejsza jest natomiast odmiana nazw niespolszczonych. Również w tym wypadku obowiązuje zasada odmieniania nazwy, jeśli tylko da się ją włączyć do określonego wzorca odmiany. Mimo to jednak liczne nazwy miejscowe pozostają nieodmienne, choć można by dla nich taki wzorzec łatwo znaleźć (zob. Słownik ortograficzny).
Ustalenia szczegółowe dotyczące odmiany nazw geograficznych niespolszczonych są następujące:

Nieodmienne nazwy geograficzne

Nie odmieniają się:
a) nazwy, dla których nie można ustalić wzoru odmiany, np. Baku, CapriDhaulagiri, Fidżi, Haiti, Hanoi, Peru, Soczi, Turku;
b) nazwy akcentowane na ostatniej sylabie, np. Calais, Clermont–FerrandVerdun;
c) nazwy rodzaju nijakiego zakończone na –um, np. Bochum, również spolszczone: Bizancjum, Monachium.

UWAGA

Nazwy własne rodzaju męskiego zakończone na –um odmieniamy, np. Chartum (-mu, –mie).

Nie odmieniamy zwyczajowo wielu innych obcych nazw miast, np. BonnLos Angeles, Nottingham.

 Odmienne nazwy geograficzne

Powinniśmy odmieniać następujące obce nazwy geograficzne:
a) nazwy słowiańskie, np. Burgas (-su), Hradec (-dca);
b) zakończone na –a, np. Atlanta (-ncie, –ntę), Casablanca (-nce, –ncę – można też pisać Casablanka), Parma (-mie, –).

UWAGA

W odmianie nazw miejscowości włoskich typu Piacenza, VicenzaMonza, Faenza, wymawianych [pjaczenca, wiczenca, monca, faenca], stosuje się wzór odmiany nazw polskich Dębica, Kamienica:
Piacenza, DCMs. Piacenzy, B. Piacenzę, N. Piacenzą;
Vicenza, DCMs. Vicenzy, B. Vicenzę, N. Vicenzą.

 Nazwy zakończone na -e

 

Wśród obcych nazw geograficznych zakończonych na –e odmieniają się tylko słowiańskie, np. Pardubice (-bic), Skopje (-pja), ale w tym wypadku jest też możliwa nieodmienność; niesłowiańskie, zarówno te, które mają –e w wymowie, jak i te, które mają –e tylko w zapisie, pozostają nieodmienne, np. Halle, Udine, Newcastle.

 

Nazwy zakończone na -o

Obce nazwy geograficzne zakończone na -o mogą się odmieniać, jednak większość z nich zwyczajowo nie jest odmieniana, np. Chicago, Orinoko, Oslo, Palermo.

 

Porada bonusowa

Na moim profilu na Instagramie w każdą środę lipca publikuję ciekawostki językowe, testy, quizy (znajdziesz je w wyróżnionych relacjach –#urloppopolsku). Pojawi się też wyjaśnienie.  

Nie zapomnij o Picie!

Nie zapomnij o Picie!

Od kilku dni wszędzie słyszymy, że 30 kwietnia jest ostatnim dniem na rozliczenie się z urzędem skarbowym. Jak mantra przewija się skrótowiec PIT.  Polacy potrafią być bardzo twórczy w tej kwestii. Wariantów widziałam i słyszałam sporo. 

Wypełniam  PIT?
Wypełniam PIT-a?
A może PITa?
Lub Pita?
Zawarłam w PIT-cie dane…?
A może w Picie?
Druk pit-37 czy PIT-37?

Jak to jest z tym PIT-em ? 

Co to jest PIT?

PIT pochodzi od angielskiego Personal Income Tax, co tłumaczy się jako podatek od dochodów osobistych. Nazwą tą określamy formularz, na którym składa się zeznanie podatkowe.

Z językowego punktu widzenia PIT to skrótowiec literowy (literowiec), czyli wyraz utworzony przez zestawienie pierwszych liter skracanych słów składowych. Oczywiście skrótowce zapisujemy wersalikami.

Jak się odmienia PIT?

Zasady odmiany tego skrótowca są następujące:

1. Poszczególne litery zapisujemy obok siebie (czyli bez kropek).
2. Jeśli odmieniamy, to końcówkę dopisujemy po łączniku (dywizie); oczywiście bez spacji:

M. PIT
D. PIT-u
C. PIT-owi
B. PIT
N.  
PIT-em
Msc. o Picie
W. o, Picie!

W liczbie mnogiej natomiast:

M. PIT-y
D. PIT-ów
C. PIT-om
B. PIT-y
N.  
PIT-ami
Msc. o PIT-ach
W. o, PIT-y!

Wiem, że miejscownik i wołacz liczby pojedynczej wyglądają dziwnie. Ale spróbuj sobie odmienić na przykład wyrazy świt, limit, pulpit. W polszczyźnie zamiana „t” na „c” jest normalna.

Identycznie odmienia się też inny skrótowiec: VAT.

Powiemy:

Zapomniałam opłacić VAT-u.

Ale: Księgowa przypomniała mi o niezapłaconym Vacie

Jeśli jednak przeraża Cię ta odmiana, to mam dobrą wiadomość: w polszczyźnie skrótowce mogą się odmieniać, ale nie muszą. Dlatego możemy napisać:
podatnik PIT i podatnik PIT-u,
ustawa o PIT i ustawa o Picie,
deklaracja PIT i deklaracja PIT-u.

Z odmianą tego skrótowca wiąże się jeszcze jedna kwestia. Czy poprawna jest forma: wypełnić PIT-a? Wzorcowo wypełniamy PIT i tylko całkiem potocznie można powiedzieć, że ktoś wypełnia PIT-a.

 

BEZPŁATNE WARSZTATY KOREKTORSKIE

Zapisz się na warsztaty korektorskie i zdobywaj doświadczenie już teraz.
Raz w tygodniu otrzymasz ćwiczenie bezpośrednio na Twój adres e-mail.

Pleonazm?

W zwiążku z PIT-em pojawia się jeszcze jedno pytanie. Na szczęśćie odpowiedź na nie jest bardzo prosta.

Czy poprawne jest użycie zwrotu podatek PIT? A może wystarczy samo PIT?

Profesor Mirosław Bańko odpowiada:

Jest podatek PIT, jest podatek CIT, są jeszcze inne podatki (niestety). Czasem wystarczy podać same ich nazwy, ale jeśli ktoś poprzedzi je słowem podatek, to błędu nie zrobi.

Słowo PIT jest zresztą skrótem nazwy angielskiej; gdyby pochodziło, dajmy na to, od polskiej nazwy Podatek Indywidualnej Troski, to konstrukcja podatek PIT mogłaby razić jako pleonastyczna (podobnie jak raziłaby republika RPA). Jednak i tu nie ma sztywnej zasady. Na przykład Bank BGŻ w swojej nazwie dwa razy przekazuje, że jest bankiem.

Masz problem z tym słowem? Odmieniasz? 

 Na szczęście od tego roku PIT-y wypełnia za nas urząd skarbowy, więc przynajmniej o jeden problem mniej.